De sonnetten van Vivaldi’s Vier Jaargetijden
Ontdek het verhaal achter de muziek
Lees hoe Vivaldi vogels, onweer, oogstfeesten, jacht en winterkou tot leven brengt in muziek.
Vivaldi verklankte vier sonnetten, die hij vermoedelijk zelf schreef.
Bij Antonio Vivaldi’s De Vier Jaargetijden hoort meer dan alleen beroemde muziek. Elk van de vier vioolconcerten is verbonden met een Italiaans sonnet waarin scènes uit de natuur en het dagelijks leven worden beschreven.
Vogels die zingen, onweer in de verte, een slapende herder, een zomerse storm, een uitbundig oogstfeest en mensen die voorzichtig over het ijs lopen: Vivaldi vertaalt deze beelden opvallend precies naar muziek.
De sonnetten helpen daardoor om te begrijpen wat Vivaldi in De Vier Jaargetijden muzikaal uitbeeldt.
Wat zijn de sonnetten van Vivaldi’s Vier Jaargetijden?
De Vier Jaargetijden bestaat uit vier vioolconcerten: La Primavera (Lente), L’Estate (Zomer), L’Autunno (Herfst) en L’Inverno (Winter).
Ze vormen de eerste vier concerten van Vivaldi’s bundel Il cimento dell’armonia e dell’inventione, die in 1725 in Amsterdam werd gepubliceerd.
Bij ieder concerto hoort een sonnet dat beschrijft welke gebeurtenissen en natuurverschijnselen in de muziek te horen zijn. De auteur van deze gedichten is niet met zekerheid bekend, maar ze worden vaak aan Antonio Vivaldi zelf toegeschreven.
Bijzonder is dat Vivaldi delen van de gedichten koppelde aan specifieke passages in de muziek. Daardoor vormen tekst en muziek samen bijna een muzikaal verhaal.
Lente (La Primavera)
Lente – La Primavera
De lente begint vrolijk. Vogels kondigen het nieuwe seizoen aan en beekjes stromen zachtjes verder. Maar het rustige lentelandschap wordt plotseling verstoord door onweer.
Wanneer de storm voorbij is, klinkt opnieuw het gezang van de vogels.
Eerste deel – Allegro
De lente is gekomen.
Vogels begroeten haar met vrolijk gezang, terwijl beekjes zachtjes stromen in de frisse lentebries.
Plotseling wordt de lucht donker. Donder en bliksem kondigen een lentestorm aan.
Wanneer de storm weer voorbijtrekt, beginnen de vogels opnieuw te zingen.
Tweede deel – Largo
Op een bloemrijke weide, tussen ritselende bladeren en planten, ligt een herder te slapen.
Naast hem waakt zijn trouwe hond.
In de muziek is zelfs het blaffen van de hond te herkennen.
Derde deel – Allegro
Nimfen en herders vieren de komst van de lente.
Op het ritme van de muziek dansen zij in het frisse lentelandschap.
De natuur lijkt volledig tot leven te zijn gekomen.
Zomer (L’Estate)
De zomer van Vivaldi is geen ontspannen vakantiedag. Het is een seizoen van verzengende hitte, dreigend noodweer en steeds grotere onrust.
De muziek bouwt langzaam op naar een spectaculaire zomerse storm.
Eerste deel – Allegro non molto
Onder de brandende zomerzon lijken mens en natuur te bezwijken onder de hitte.
De koekoek laat zich horen, gevolgd door de tortelduif en de distelvink.
Een zachte westenwind steekt op, maar wordt plotseling verjaagd door de krachtige noordenwind.
Een herder wordt ongerust. Hij vreest het onweer dat in de verte nadert.
Tweede deel – Adagio e piano – Presto e forte
De herder kan nauwelijks rust vinden.
Hij is bang voor bliksem en donder, terwijl zwermen vliegen en andere insecten hem blijven lastigvallen.
De dreiging van de storm wordt steeds groter.
Derde deel – Presto
Dan barst het noodweer los.
De hemel wordt gevuld met donder en bliksem. Een hevige hagelbui slaat neer op het land en beschadigt het rijpe graan.
Vivaldi laat de kracht en chaos van een zomerse storm horen in een van de meest spectaculaire delen van De Vier Jaargetijden.
Herfst (L’Autunno)
De winter klinkt bij Vivaldi koud, scherp en onvoorspelbaar.
We horen mensen bibberen, tanden klapperen, koude windvlagen en later zelfs iemand die voorzichtig probeert te lopen over een bevroren oppervlak.
Toch eindigt het sonnet niet uitsluitend somber. Ook de winter heeft volgens de tekst zijn eigen plezier.
Eerste deel – Allegro non molto
In de ijzige kou bibberen mensen terwijl sneeuw en harde wind om hen heen razen.
Ze stampen met hun voeten om warm te blijven.
Hun tanden klapperen van de kou.
De korte, scherpe noten in de muziek maken de winterkou bijna voelbaar.
Tweede deel – Largo
Binnen is het warm en rustig.
Iemand zit tevreden bij het vuur terwijl buiten de regen valt.
Na de onrust van het eerste deel ontstaat een opvallend moment van geborgenheid.
Derde deel – Allegro
Buiten ligt ijs.
Voorzichtig probeert iemand over het bevroren oppervlak te lopen, bang om uit te glijden.
Dan gaat het mis: hij glijdt uit en valt.
Daarna klinken verschillende winden die tegen elkaar lijken te strijden.
De winter kan hard en gevaarlijk zijn, maar het sonnet besluit met de gedachte dat ook dit seizoen zijn eigen vreugde kent.
Winter (L’Inverno)
De winter klinkt bij Vivaldi koud, scherp en onvoorspelbaar.
We horen mensen bibberen, tanden klapperen, koude windvlagen en later zelfs iemand die voorzichtig probeert te lopen over een bevroren oppervlak.
Toch eindigt het sonnet niet uitsluitend somber. Ook de winter heeft volgens de tekst zijn eigen plezier.
Eerste deel – Allegro non molto
In de ijzige kou bibberen mensen terwijl sneeuw en harde wind om hen heen razen.
Ze stampen met hun voeten om warm te blijven.
Hun tanden klapperen van de kou.
De korte, scherpe noten in de muziek maken de winterkou bijna voelbaar.
Tweede deel – Largo
Binnen is het warm en rustig.
Iemand zit tevreden bij het vuur terwijl buiten de regen valt.
Na de onrust van het eerste deel ontstaat een opvallend moment van geborgenheid.
Derde deel – Allegro
Buiten ligt ijs.
Voorzichtig probeert iemand over het bevroren oppervlak te lopen, bang om uit te glijden.
Dan gaat het mis: hij glijdt uit en valt.
Daarna klinken verschillende winden die tegen elkaar lijken te strijden.
De winter kan hard en gevaarlijk zijn, maar het sonnet besluit met de gedachte dat ook dit seizoen zijn eigen vreugde kent.
Hoe vertaalt Vivaldi de sonnetten naar muziek?
Wat De Vier Jaargetijden zo bijzonder maakt, is dat Vivaldi niet alleen een sfeer probeert op te roepen. Hij laat concrete gebeurtenissen en geluiden uit de sonnetten terugkomen in de muziek.
Zo kunt u onder andere luisteren naar:
- vogelgezang in de lente;
- een kabbelende beek;
- donder en bliksem;
- een blaffende hond;
- insecten tijdens een hete zomerdag;
- een hevige hagelbui;
- dansende en feestvierende boeren;
- jachthoorns en honden tijdens de herfstjacht;
- klappertanden in de winter;
- voetstappen en uitglijden op het ijs.
Daarom wordt De Vier Jaargetijden vaak gezien als een vroeg en beroemd voorbeeld van programmatische muziek: instrumentale muziek die een verhaal, gebeurtenis of beeld probeert uit te drukken.
Wie schreef de sonnetten van De Vier Jaargetijden?
De precieze auteur van de vier sonnetten is niet met zekerheid bekend.
Omdat de teksten zo nauw aansluiten bij de muziek en de muzikale aanwijzingen, worden ze vaak toegeschreven aan Antonio Vivaldi. Volledige zekerheid hierover bestaat echter niet.
Daarom is het nauwkeuriger om te zeggen dat Vivaldi waarschijnlijk de auteur was, in plaats van dit als vaststaand historisch feit te presenteren.
Beleef De Vier Jaargetijden live
Wie de beelden uit de sonnetten kent, luistert vaak anders naar Vivaldi’s muziek.
U kunt proberen de vogels, de zomerstorm, de jacht, het klappertanden en het lopen over het ijs in de verschillende delen terug te horen.
Tijdens een live-uitvoering krijgt deze beeldende muziek bovendien een extra dimensie: u ziet en hoort hoe solist en orkest de verschillende scènes tot leven brengen.
Bekijk onze concerten met Vivaldi’s De Vier Jaargetijden en reserveer uw kaarten.